Ajralish jarayoni ota-onalar va bolalar uchun juda murakkab va hissiy jihatdan qiyin bo'lishi mumkin. Ota-onalarning ajralishidan so'ng ham ularning bolalarga bo'lgan moddiy va ma'naviy mas'uliyatlari tugamaydi. Shu sababli, O'zbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga muvofiq, ajralishdan keyin voyaga yetmagan bolalarning moddiy ta'minoti qonuniy tartibda amalga oshiriladi. Bu jarayonda ota-onalar o'rtasida kelishuv mavjud bo'lmasa, sud tomonidan aliment miqdori belgilanadi. Keling, bu jarayon qanday amalga oshirilishi va nimalarga e'tibor qaratilishi kerakligini batafsil ko'rib chiqamiz.
Aliment miqdorini belgilash
Ajralishdan keyin bolalarning ta'minoti uchun aliment miqdorini belgilash ota-onalar o'rtasidagi kelishuv asosida yoki sud tomonidan amalga oshiriladi. Agar ota-onalar o'rtasida bolalarning ta'minoti bo'yicha kelishuv mavjud bo'lmasa, sud tomonidan quyidagi tartibda aliment miqdori belgilanadi:
-
Bir bola uchun — ota-onaning har oylik ish haqi yoki boshqa daromadlarining to'rtdan bir qismi.
-
Ikki bola uchun — uchdan bir qismi.
-
Uch va undan ortiq bola uchun — yarmi miqdorida undiriladi.
Sud taraflarning moddiy yoki oilaviy ahvolini va boshqa e'tiborga loyiq holatlarni hisobga olib, ushbu miqdorlarni oshirishi yoki kamaytirishi mumkin. Shu bilan birga, har bir bola uchun undiriladigan aliment miqdori mehnatga haq to'lash eng kam miqdorining 26,5 foizidan kam bo'lmasligi lozim.
Aliment to'lash shakllari
Aliment to'lashning bir necha shakllari mavjud bo'lib, ota-onalar o'zaro kelishuvga ko'ra, ular orasidan qulay bo'lganini tanlashlari mumkin:
-
Pul mablag'lari — Aliment to'lovlari naqd pul yoki bank o'tkazmalari orqali amalga oshiriladi.
-
Mol-mulk berish — Kelishuvga binoan, ota-ona bolaga mol-mulk (masalan, uy-joy, transport vositasi va h.k.) berishi mumkin.
-
Boshqa shakllar — Taraflar o'zaro kelishuvga binoan boshqa shakllarda ham ta'minot berishlari mumkin. Masalan, bolalarning ta'lim xarajatlarini qoplash yoki boshqa moddiy yordam ko'rsatish.
Aliment to'lashdan ozod qilish yoki miqdorini kamaytirish
Ba'zi hollarda, aliment to'lashdan ozod qilish yoki uning miqdorini kamaytirish masalasi ham ko'rib chiqilishi mumkin. Agar voyaga yetmagan bola davlat yoki nodavlat muassasalarining to'liq ta'minotida bo'lsa, sud aliment to'layotgan ota yoki onaning moddiy ahvolini hisobga olib, aliment miqdorini kamaytirishi yoki uni to'lashdan ozod qilishi mumkin. Bunday holatlar tugaganda, manfaatdor taraf aliment qonunda belgilangan miqdorda undirilishini talab qilib, sudga murojaat etishi mumkin.
Bolalarning qo'shimcha xarajatlari
Bolalarning ta'minoti uchun qo'shimcha xarajatlar, masalan, davolanish, rivojlantirish kurslari yoki boshqa zarur ehtiyojlar yuzaga kelganda, sud ota-onaning moddiy ahvolini hisobga olib, qo'shimcha xarajatlarning qat'iy miqdorini belgilashi mumkin. Bu xarajatlar ota-onalarning majburiyatlariga kiradi va ularni o'z vaqtida amalga oshirish bolalarning rivojlanishi va farovonligi uchun juda muhimdir.
Voyaga yetgan bolalarga ta'minot berish majburiyati
Ajralishdan keyin ota-onalarning faqat voyaga yetmagan bolalarga emas, balki mehnatga layoqatsiz va yordamga muhtoj voyaga yetgan bolalariga ham ta'minot berish majburiyati bor. Bunday ta'minot ota-onalar o'rtasidagi kelishuv asosida amalga oshiriladi. Agar kelishuvga erishilmasa, nizo sud tartibida hal qilinadi va sud aliment miqdorini ota-onaning moddiy va oilaviy ahvolini hisobga olib, qat'iy summada belgilaydi.
Xulosa
Ajralishdan keyin bolalarning moddiy ta'minoti ota-onalarning asosiy majburiyatlaridan biri bo'lib, bu jarayon qonuniy tartibda amalga oshirilishi lozim. Ota-onalar o'zaro kelishuvga erishmagan taqdirda, sud tomonidan aliment miqdori belgilanadi va bu miqdor taraflarning moddiy ahvoli va bolalarning ehtiyojlariga qarab o'zgarishi mumkin. Shuningdek, bolalarning qo'shimcha xarajatlari ham e'tiborga olinishi kerak. Ota-onalar ushbu masalalarda o'z huquq va majburiyatlarini to'liq bilishlari va ularga rioya qilishlari juda muhimdir. Shu orqali bolalar ajralish jarayonidan keyin ham kerakli ta'minotni olishi va to'laqonli rivojlanishi ta'minlanadi.