O‘zbekiston Respublikasida bolalarning huquqlari qonun hujjatlarida keng himoya qilinadi. Bola o‘z huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish huquqiga ega bo‘lib, bu huquqlar ota-onalar, vasiylik va homiylik organlari, prokuror va sud orqali ta’minlanadi.
Ota-onalarning vakolatlari
Ota-onalar o‘z farzandlarining qonuniy vakillari hisoblanadi va jismoniy yoki yuridik shaxslar bilan bo‘lgan har qanday munosabatlarda, sudda alohida vakolatsiz ularning huquq va manfaatlarini himoya qilish huquqiga ega. Ammo ota-ona va bola manfaatlari o‘rtasida ziddiyat yuzaga kelganda, vasiylik va homiylik organi bolalarning huquq va manfaatlarini himoya qilish uchun vakil tayinlashi shart.
Bolalarning mustaqil murojaat qilish huquqi
Bola o‘z huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganda, shu jumladan ota-ona yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar tomonidan majburiyatlar bajarilmaganda yoki lozim darajada bajarilmaganda, mustaqil ravishda vasiylik va homiylik organiga yoki boshqa davlat organlariga murojaat qilish huquqiga ega.
Ota-onalar va qarindoshlar bilan ko‘rishish huquqi
Bola o‘z ota-onasi va boshqa qarindoshlari bilan ko‘rishish huquqiga ega. Nikohdan ajralgan yoki alohida yashayotgan ota-onalar bilan ham bola ko‘rishish huquqini saqlab qoladi. Hatto favqulodda vaziyatlarda, masalan, ushlab turish, qamoqqa olish yoki davolash muassasasida bo‘lish hollarda ham bola ota-onasi va boshqa qarindoshlari bilan qonunda belgilangan tartibda ko‘rishish huquqiga ega.
Oilada yashash va tarbiyalanish huquqi
Bola oilada yashash va tarbiyalanish, o‘z ota-onasini bilish, ularning g‘amxo‘rligidan foydalanish va ular bilan birga yashash huquqiga ega. Agar bola ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lsa, uning oilada tarbiyalanish huquqi vasiylik va homiylik organlari tomonidan ta’minlanadi.
Bolalarning huquqlarini himoya qilishga qaratilgan chora-tadbirlar
O‘zbekistonda bolalarning huquqlarini himoya qilish bo‘yicha qator qonunlar va qarorlar qabul qilingan bo‘lib, ular bolalarning huquq va erkinliklarini ta’minlashga qaratilgan. Jumladan, bolalarni ijtimoiy himoya qilish tizimini takomillashtirish va davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlarini belgilashga qaratilgan farmonlar mavjud. Shuningdek, sud va ma’muriy jarayonlarda bolalarning eshitilish huquqini ta’minlash yuzasidan tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Yuqoridagi huquqiy normalar bolalarning ota-onaga va oilaga bo‘lgan huquqlarini himoya qilishda muhim ahamiyatga ega bo‘lib, ularning manfaatlarini ta’minlashga xizmat qiladi. Shu tariqa, bola huquqlari davlat va jamiyat tomonidan keng himoya qilinadi hamda bolalarning farovon hayot kechirishi uchun barcha zarur chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.