O‘zbekiston Respublikasining qonunchiligida ota-onalarning bolalarga nisbatan axloqiy va huquqiy majburiyatlari aniq belgilangan bo‘lib, bu majburiyatlar bolalarning jismoniy, ruhiy, axloqiy va ma’naviy kamolotini ta’minlashga qaratilgan. Ota-onalarning o‘z farzandlarini tarbiyalashdagi roli juda muhim bo‘lib, ular farzandlarining sog‘lom va barkamol bo‘lib voyaga yetishi uchun javobgardirlar. Quyida ota-onalarning asosiy majburiyatlariga batafsil to‘xtalib o‘tamiz.
Bolalarning tarbiyasi va kamoloti uchun javobgarlik
Ota-onalar o‘z bolalarining jismoniy, ruhiy, ma’naviy va axloqiy kamoloti haqida g‘amxo‘rlik qilishlari shart. Ular bolalarning salomatligini saqlash, ularning to‘laqonli rivojlanishi va barkamol inson bo‘lib yetishishi uchun zarur sharoitlarni yaratish majburiyatiga ega. Shuningdek, ota-onalar farzandlarini tarbiyalashda boshqa barcha shaxslarga nisbatan ustun huquqqa ega bo‘ladilar. Bu esa ularning farzandlari ta’limi va tarbiyasi ustidan bevosita mas’uliyatni zimmasiga olishini bildiradi.
Ota-onalik huquqini bolalar manfaatlariga muvofiq amalga oshirish
Ota-onalik huquqi bolalar manfaatlariga zid tarzda amalga oshirilishi mumkin emas. Ota-onalar bolalarining jismoniy va ruhiy salomatligiga, axloqiy kamolotiga zarar yetkazmasliklari lozim. Bolalarni tarbiyalash jarayonida mensimaslik, shafqatsizlik, qo‘pollikdan foydalanish, inson qadr-qimmatini kamsituvchi muomala, bolalarni haqoratlash yoki ularni ekspluatatsiya qilish qat’iyan man etiladi. Bolalarning sog‘lom va baxtli bolaligi ota-onalarning e’tiborida bo‘lishi kerak.
Bolalarning ta’lim-tarbiyasiga oid masalalarni kelishuv asosida hal etish
Bolalarning ta’lim-tarbiyasiga taalluqli masalalar ota-ona tomonidan o‘zaro kelishuv asosida, bolalar manfaatidan kelib chiqqan holda va ularning fikrini hisobga olgan holda hal etilishi kerak. Agar ota-ona o‘rtasida kelishmovchiliklar yuzaga kelsa, ular bu masalani vasiylik va homiylik organlari yoki sud orqali hal qilishlari mumkin. Bu esa ota-onalarning farzandlar tarbiyasiga nisbatan birgalikdagi mas’uliyatlarini belgilaydi va bolalarning manfaatlarini himoya qilishga xizmat qiladi.
Bolalarga ta’minot berish majburiyati
Ota-onalar voyaga yetmagan bolalariga ta’minot berishlari shart. Farzandlarning hayot kechirishi, o‘qishi, rivojlanishi uchun zarur moddiy sharoitlarni yaratish ota-onalarning asosiy majburiyatlaridan biridir. Agar ota-ona o‘rtasida bu borada kelishuv bo‘lmasa, aliment miqdori sud tomonidan ota-onaning har oydagi ish haqi va boshqa daromadlarining ma’lum qismi sifatida belgilanadi. Shu tariqa, bolalar moddiy jihatdan ham ota-onalarning himoyasida bo‘lishadi.
Bolalarning mulkiy huquqlarini hurmat qilish
Ota-onalar va voyaga yetmagan bolalar bir-birlarining mol-mulkiga nisbatan mulkdor bo‘lish huquqiga ega emaslar. Bolalar ta’minoti uchun olingan mablag‘lar, jumladan, pensiya va nafaqalar, faqatgina bolaning ta’minoti, tarbiyasi va ta’lim olishi uchun sarflanishi kerak. Bu esa bolalarning huquqiy himoyasini ta’minlash va ularning mulkiy manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan.
Xulosa
Yuqoridagi majburiyatlar ota-onalarning bolalarga nisbatan axloqiy va huquqiy mas’uliyatlarini belgilaydi hamda ularning har tomonlama rivojlanishini ta’minlashga xizmat qiladi. Farzandlarning barkamol inson bo‘lib voyaga yetishlari ota-onalarning ularga nisbatan e’tibori, mehr-muhabbati va to‘g‘ri tarbiyasiga bog‘liq. Shu bois, har bir ota-ona o‘z zimmasidagi majburiyatlarni chuqur anglab, bolalarining baxtli va farovon kelajagi uchun astoydil harakat qilishi lozim.