O‘zbekiston Respublikasining qonunchiligiga ko‘ra, har bir ota-ona o‘z farzandlarini voyaga yetgunlariga qadar ta‘minlash va tarbiyalash majburiyatiga egadir. Bu majburiyat nafaqat ota-onaning axloqiy burchi, balki qonuniy majburiyatidir. Afsuski, ba‘zi holatlarda ota-ona bu majburiyatni ixtiyoriy ravishda bajarmaydi va bu holatda aliment orqali bolani ta‘minlash zarur bo‘ladi. Quyida ota-onalar uchun aliment to‘lash tartibi va uning asosiy jihatlari haqida batafsil tushuntirish beriladi.

Aliment miqdorini qanday belgilashadi?

Agar ota-ona o‘rtasida aliment to‘lash bo‘yicha kelishuv mavjud bo‘lmasa, sud aliment miqdorini belgilaydi. O‘zbekiston qonunchiligiga muvofiq, aliment miqdori quyidagi tartibda belgilanadi:

  • Bir bola uchun — ota-onaning har oylik ish haqi va (yoki) boshqa daromadining to‘rtdan bir qismi;

  • Ikki bola uchun — uchdan bir qismi;

  • Uch va undan ortiq bola uchun — yarmisi.

Biroq, sud taraflarning moddiy yoki oilaviy ahvolini va boshqa e‘tiborga loyiq holatlarni inobatga olib, ushbu miqdorlarni kamaytirishi yoki oshirishi mumkin. Shuningdek, har bir bola uchun undiriladigan aliment miqdori qonun hujjatlarida belgilangan mehnatga haq to‘lash eng kam miqdorining 26,5 foizidan kam bo‘lmasligi kerak. Bu esa bolalar uchun minimal ta‘minotni kafolatlaydi.

Aliment to‘lash tartibi qanday amalga oshiriladi?

Ota-ona o‘zaro kelishuv asosida aliment to‘lash tartibi va shaklini belgilashlari mumkin. Bu kelishuv bolalarning manfaatlariga zid bo‘lmasligi kerak. Biroq, agar ota-ona o‘rtasida kelishuvga erishilmasa yoki aliment ixtiyoriy ravishda to‘lanmasa, sud orqali aliment undiriladi. Sud qarori orqali belgilangan aliment miqdori muntazam ravishda har oyda to‘lanishi lozim.

Voyaga yetgan bolalar uchun ta‘minot berish majburiyati

Qonunchilikka ko‘ra, ota-onalar voyaga yetgan, ammo mehnatga layoqatsiz va yordamga muhtoj bolalariga ham ta‘minot berishlari shart. Bu ta‘minot ota-onaning kelishuviga binoan amalga oshirilishi mumkin, lekin kelishuv bo‘lmaganda yoki nizo yuzaga kelganda, bu masala sud tartibida hal qilinadi. Sud aliment miqdorini ota-onaning moddiy va oilaviy ahvolini hisobga olib, har oyda to‘lanadigan qat‘iy summada belgilashi mumkin.

Aliment to‘lashdan ozod bo‘lish mumkinmi?

Ba‘zi ota-onalar o‘z farzandlari bilan aloqalarni uzishga majbur bo‘lishlari yoki ota-onalik huquqidan mahrum bo‘lishlari mumkin. Ammo ota-onalik huquqidan mahrum bo‘lish ota-onani farzandlariga ta‘minot berish majburiyatidan ozod qilmaydi. Shuningdek, ota-onaning davlat yoki nodavlat muassasalari qaramog‘ida bo‘lishi ham bu majburiyatlardan ozod qilmaydi. Voyaga yetgan, mehnatga layoqatli bolalar ham o‘z ota-onalari haqida g‘amxo‘rlik qilishlari va ularga moddiy yordam ko‘rsatishlari shart.

Xulosa

O‘zbekiston qonunchiligiga ko‘ra, ota-onalar o‘z farzandlarini voyaga yetgunlariga qadar ta‘minlash va tarbiyalashlari shart. Bu majburiyatni bajarmagan taqdirda, aliment sud orqali undiriladi. Aliment miqdori va to‘lash tartibi ota-ona o‘rtasidagi kelishuv yoki sud qaroriga asosan belgilanadi. Shuningdek, ota-onalar voyaga yetgan mehnatga layoqatsiz va yordamga muhtoj bolalariga ham ta‘minot berishlari lozim. Ota-onalik huquqidan mahrum bo‘lish yoki boshqa holatlar bu majburiyatlardan ozod qilmaydi. Bu esa, ota-onalarning farzandlar oldidagi javobgarligi va ularning huquqlarini ta‘minlashda muhim omildir.