Soliq qarzdorligini kamaytirish muammosi tadbirkorlar va fuqarolar uchun dolzarb hisoblanadi. Soliq qarzlari vaqtida to'lanmaganligi sababli kelib chiqadigan jarimalar va moliyaviy sanktsiyalar muammolarni yanada kuchaytiradi. Quyida O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksiga muvofiq soliq qarzdorligini kamaytirish bo'yicha bir nechta qonuniy usullarni ko'rib chiqamiz.
Soliq to'lovlari bo'yicha imtiyozlardan foydalanish
Soliq kodeksi ayrim toifadagi soliq to'lovchilarga soliq to'lashda imtiyozlar berishni nazarda tutadi. Bu imtiyozlardan foydalanish soliq yukini sezilarli darajada kamaytirishi mumkin. Masalan, ayrim tadbirkorlik faoliyati turlari uchun soliq stavkalari pasaytirilgan yoki umuman ozod qilingan bo'lishi mumkin. Shu sababli, o'z biznesingizni yoki shaxsiy faoliyatingizni soliq kodeksiga muvofiq ravishda to'g'ri rasmiylashtirish orqali bu imtiyozlardan foydalanish mumkin.
Soliq hisob-kitoblarini to'g'ri yuritish va soliqqa oid masalalarni hujjatlashtirish
Soliq qarzdorligini kamaytirishda eng asosiy usullardan biri - bu soliqlarni to'g'ri hisoblash va tegishli hujjatlarni to'liq yuritishdir. Soliq organlari tomonidan o'tkaziladigan tekshiruvlarda aniqlangan kamchiliklar jarimalarga olib kelishi mumkin, shu sababli soliqlar to'g'risidagi hisobotlarni lozim darajada to'g'ri va o'z vaqtida topshirish muhimdir. Soliq kodeksining 9-moddasida soliq organlari va soliq to'lovchilarning hamkorligi prinsipi belgilangan bo'lib, bu soliq munosabatlarini shaffof va o'zaro ishonchli qilishga yordam beradi.
Soliq to'lovlarini bo'lib-bo'lib to'lash yoki muddatni uzaytirish
Agar soliq qarzdorligi vaqtida to'lanmasa, qonunchilikda belgilangan tartibda soliq organlariga murojaat qilib, qarzdorlikni bo'lib-bo'lib to'lash yoki muddatini uzaytirish imkoniyatini olish mumkin. Bu, ayniqsa, moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelgan korxonalar va tadbirkorlar uchun juda muhimdir. Soliq kodeksining 4-moddasiga muvofiq, soliqlar va yig'imlar bo'yicha majburiyatlarni yengillashtirishga doir qoidalar mavjud bo'lib, soliq to'lovchilar mazkur imkoniyatlardan foydalanishi mumkin.
Xalqaro soliq shartnomalaridan foydalanish
O'zbekiston Respublikasi bir qator davlatlar bilan ikkiyoqlama soliq solinishining oldini olishga doir xalqaro shartnomalar tuzgan. Ushbu shartnomalar asosida, agar tadbirkor yoki jismoniy shaxs bir nechta davlatda daromad olayotgan bo'lsa, u holda bir davlatda to'langan soliqlar ikkinchi davlatda hisobga olinishi mumkin. Bu esa soliq yukini kamaytirishga yordam beradi. Soliq kodeksining 6-moddasida xalqaro shartnomalar asosida soliqlarni belgilash tartibi ko'rsatilgan.
Soliq qarzdorligini kamaytirishga doir ehtiyotkorlik choralarini ko'rish
Soliq to'lovchilar kontragentlar bilan tuzilgan bitimlarda lozim darajada ehtiyotkorlik qilishi kerak. Soliq kodeksining 15-moddasida belgilanganidek, kontragentlarning soliq organlarida ro'yxatdan o'tganligini va ularning ishbilarmonlik obro'sini tekshirish soliq qarzdorligi xavfini kamaytirishi mumkin. Soliq to'lovchi tomonidan lozim darajada ehtiyotkorlik qilinmasa, bu kelgusida soliqqa oid majburiyatlarning oshishiga olib kelishi mumkin.
Soliq nizolarini hal qilish va sud orqali o'z huquqlarini himoya qilish
Soliq qarzdorligi bilan bog'liq nizolar yuzaga kelganda, soliq to'lovchi sudga murojaat qilish huquqiga ega. Soliq kodeksining 3-moddasida belgilanganidek, agar normativ-huquqiy hujjatlar soliq kodeksiga muvofiq bo'lmasa yoki soliq to'lovchining huquqlari cheklansa, soliq to'lovchi bu hujjatlarni bekor qilish yoki o'zgartirishni talab qilishi mumkin. Bu orqali soliq to'lovchilar o'z manfaatlarini himoya qilishlari va nohaq hisoblangan qarzdorliklarni kamaytirishlari mumkin.
Xulosa
Soliq qarzdorligini kamaytirishning qonuniy usullari soliq imtiyozlaridan foydalanish, soliqqa oid hujjatlarni to'g'ri yuritish, qarzdorlikni bo'lib-bo'lib to'lash imkoniyatidan foydalanish, xalqaro soliq shartnomalaridan foydalanish va sud orqali o'z huquqlarini himoya qilish kabi choralarni o'z ichiga oladi. Soliq kodeksi mazkur masalalarda aniq yo'riqnomalar va qoidalarni belgilab bergan bo'lib, soliq to'lovchilar bu imkoniyatlardan qonuniy asosda foydalanishlari kerak.